Güncelleme:
Damla sulama su tüketimi, çalışan damlatıcıların toplam debisi ile sulama süresinin çarpımıdır. Debi litre/saat olarak biliniyorsa süreyi saat cinsine çevirmeniz yeterlidir. Ancak bu hesap, bitkinin kaç litre suya ihtiyaç duyduğunu tek başına söylemez. Önce sistemin verdiği suyu hesaplar, ardından bu miktarın toprak ve bitki için uygunluğunu gözlemle değerlendirirsiniz. Sağlıklı bir program bu iki bilgiyi birleştirir.
Bir bahçede “yarım saat suluyorum” cümlesi, kullanılan damlatıcı sayısı ve debisi bilinmediğinde eksik kalır. Otuz damlatıcının çalıştığı bir balkon ile üç yüz damlatıcının çalıştığı sebze alanı aynı sürede farklı miktarda su kullanır. İki hattın uzunluğu eşit olsa bile damlatıcı aralığı farklıysa tüketimleri değişir. Buradaki örnekler, satın alınacak belirli bir ürünün kapasite vaadi değil, kendi ölçülerinizle tekrar kullanabileceğiniz açık hesap çalışmalarıdır.
Hesap için gerekli dört bilgi
Başlangıçta tek sayfaya şu bilgileri yazın: aynı anda çalışan hatların uzunluğu, hat üzerindeki damlatıcı aralığı veya sayısı, damlatıcı başına debi ve sulama süresi. Ürün etiketinde debinin hangi çalışma basıncında geçerli olduğunu ayrıca not edin. Etikette yazan rakam ile bahçede ölçülen rakam farklı olabilir; dolayısıyla proje hesabını nominal değerle, işletme kontrolünü gerçek ölçümle yapmak daha açıklayıcıdır.
Bahçeyi vana veya kontrol ünitesiyle ayrı bölgelere ayırdıysanız her bölge için ayrı satır açın. Birinci bölgenin damlatıcı sayısını ikinci bölgenin çalışma süresiyle çarpmak kolay yapılan bir hatadır. Hatları A, B ve C gibi anlaşılır kodlarla işaretlemek, daha sonra program değiştirirken karışıklığı azaltır. Sökülmüş bir hat, sonradan eklenen ağaç veya kapatılmış bir çıkış varsa eski metrajı doğrudan kullanmayın.
| Bilgi | Örnek kayıt | Nereden alınır? |
|---|---|---|
| Çalışan damlatıcı sayısı | 120 adet | Yerleşim planı ve sahada sayım |
| Damlatıcı debisi | 2 litre/saat varsayımı | Ürün teknik tablosu ve hacim ölçümü |
| Sulama süresi | 45 dakika | Kontrol programı veya kronometre |
| Günlük tekrar | 1 çevrim | Etkin programların tamamı |
Litre, saat ve metreküp dönüşümleri
Formüle geçmeden birimleri aynı hale getirin. Altmış dakika bir saattir; on beş dakika 0,25 saat, otuz dakika 0,5 saat, kırk beş dakika 0,75 saattir. Bin litre ise bir metreküptür. Su sayacı metreküp gösteriyorsa hesapladığınız litre miktarını bine bölerek karşılaştırabilirsiniz. Dakikayı doğrudan saatlik debiyle çarpmak sonucu altmış kat büyütür.
Örneğin toplam debisi 240 litre/saat olan bir bölgeyi 45 dakika çalıştırmak, 240 × 0,75 = 180 litre su anlamına gelir. Aynı işlem dakika üzerinden yapılacaksa önce 240 ÷ 60 = 4 litre/dakika bulunur; sonra 4 × 45 = 180 litre hesaplanır. İki yöntem aynı sonuca ulaşmalıdır. Basit birim kontrolü, elektronik tabloda yanlış hücreyi kullanıp kullanmadığınızı da fark ettirir.
Ondalık ayırıcıya dikkat edin. Türkçe bir çalışma sayfasında 0,75 saat yazarken bazı uygulamalar 0.75 biçimini bekler. Sonucun beklenmedik biçimde büyümesi veya metin olarak kalması, çoğu zaman formülden önce veri biçimine bakmanız gerektiğini gösterir. Kullandığınız dosyada bütün debileri litre/saat, bütün süreleri dakika olarak saklayıp dönüşümü tek formülde yapmak tutarlı bir yöntemdir.
Damlatıcı sayısı nasıl bulunur?
Hat içinde sabit aralıklarla yerleştirilmiş damlatıcılar varsa yaklaşık sayı, hat uzunluğunun damlatıcı aralığına bölünmesiyle bulunur. Örneğin 30 metre uzunluğunda ve 30 santimetre aralıklı bir hatta, 30 ÷ 0,30 = 100 damlatıcı civarında çıkış bulunur. Başlangıç ve bitişteki kesim yerleri gerçek sayıyı değiştirebileceği için bu sonuç metraj tahminidir. Hassas hesapta ürünün metre başına debi bilgisini veya fiili çıkış sayısını kullanın.
Ayrık damlatıcı takılmış düz borularda en güvenilir başlangıç, takılı damlatıcıları saymaktır. Her ağacın çevresinde farklı sayıda damlatıcı bulunabilir. Yirmi ağaç için “ağaç başına iki adet” varsayımı yapmadan önce birkaç yıl içinde eklenen çıkışları kontrol edin. Bazı çıkışlar kör tapa ile kapatılmışsa bunları çalışan sayıya dahil etmeyin.
Debisi ayarlanabilen çıkışlarda yalnızca adet saymak yeterli olmaz. Aynı modelin farklı açıklıklarda çalışması, hat üzerindeki toplam debiyi değiştirebilir. Böyle bir durumda temsil edici ölçümler yapın veya her çıkış grubunu ayrı değerlendirin. Ayarın görsel olarak aynı görünmesi, gerçek akışın eşit olduğu anlamına gelmez. Hesap defterinde sabit debili, ayarlı ve kapalı çıkışları farklı satırlarda tutmak yararlıdır.
Temel formül: toplam debi çarpı çalışma süresi
Toplam debi = damlatıcı sayısı × damlatıcı debisi. Ardından su miktarı = toplam debi × süre uygulanır. İki farklı damlatıcı grubu aynı bölgede bulunuyorsa önce her grubun debisini ayrı hesaplayıp toplayın. Örneğin 80 adet 2 litre/saat ve 20 adet 4 litre/saat çıkışın toplamı, 160 + 80 = 240 litre/saattir. Yüz çıkışın tamamını 2 litre/saat kabul etmek burada eksik tüketim hesabı verir.
Bir bölgede tüm çıkışların sağlıklı çalıştığı varsayımıyla yapılan hesap, beklenen su miktarını verir. Tıkanma, kaçak veya çalışma basıncındaki değişiklik gibi nedenlerle ölçülen miktar farklı çıkabilir. Bu farklılığı doğrudan “ürün bozuk” diye yorumlamak yerine önce ölçüm koşullarını ve açık vanaları kontrol edin. Aynı hesap, hangi bilgiyi eksik bildiğinizi bulmak için de kullanılabilir.
Örneğin sayaç 30 dakikada 150 litre tüketim gösteriyorsa ortalama bölge debisi 150 ÷ 0,5 = 300 litre/saattir. Buradan bir saatlik teorik tüketimi bulmuş olursunuz. Ancak sulama başındaki dolum süresini, hat sonunda boşalan suyu ve başka muslukların kullanımını gözden kaçırmayın. Ölçümü temsil edici bir çalışma aralığında tekrarlamak karşılaştırmanın güvenilirliğini artırır.
Örnek 1: dört sebze yatağında günlük tüketim
Dört yükseltilmiş sebze yatağının her birinde iki adet 12 metrelik hat bulunduğunu düşünelim. Toplam hat uzunluğu 4 × 2 × 12 = 96 metredir. Hesabı kolay izlemek için damlatıcı aralığını 30 santimetre, her çıkışın nominal debisini 2 litre/saat kabul edelim. Bunlar örnek değerlerdir; kendi ürününüzün etiketinden doğrulanmalıdır. Yaklaşık damlatıcı sayısı 96 ÷ 0,30 = 320 adettir.
Bu yerleşimde beklenen toplam debi 320 × 2 = 640 litre/saat olur. Sistem 25 dakika çalıştırılırsa süre 25 ÷ 60 = 0,4167 saattir. Yaklaşık su miktarı 640 × 0,4167 = 266,7 litredir. Aynı gün ikinci bir 25 dakikalık çevrim de varsa günlük toplam yaklaşık 533,3 litreye çıkar. Tek çevrim ile günlük toplamı birbirinden ayırmak özellikle çoklu program kullanan kontrol cihazlarında önemlidir.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Toplam hat | 4 yatak × 2 hat × 12 metre | 96 metre |
| Yaklaşık çıkış | 96 ÷ 0,30 | 320 adet |
| Nominal toplam debi | 320 × 2 | 640 litre/saat |
| Bir çevrim su miktarı | 640 × 25 ÷ 60 | 266,7 litre |
| İki çevrim toplamı | 640 × 50 ÷ 60 | ≈ 533,3 litre/gün |
Bu tablo bahçenin mutlaka iki kez sulanması gerektiğini söylemez. Çevrim sayısını yalnızca hesap farkını göstermek için kullandık. Toprağın nem durumu, yağış ve bitkinin gelişimi değerlendirilmeden verilen miktarın doğru olduğunu kabul etmeyin. Aynı şekilde hesaplanan yaklaşık çıkış sayısını montaj tamamlandıktan sonra gerçek metraj ve çıkışlarla güncelleyin.
Örnek 2: farklı damlatıcı sayısına sahip meyve ağaçları
On genç ağaçta ikişer, altı büyük ağaçta dörder çıkış olduğunu varsayalım. Bütün çıkışlar örnek olarak 4 litre/saat debili olsun. Genç ağaçlar 10 × 2 = 20, diğer grup 6 × 4 = 24 çıkış kullanır. Toplam 44 damlatıcı, 44 × 4 = 176 litre/saat nominal debi oluşturur. Bir saatlik çalışmada bahçeye yaklaşık 176 litre uygulanır.
Burada toplam miktar doğru hesaplanmış olsa bile ağaç başına dağılım eşit değildir. İki damlatıcılı ağaç bir saatte 8 litre, dört damlatıcılı ağaç 16 litre alır. Bu fark tasarımın bilinçli bir parçası olabilir; fakat yalnızca bahçe sayacına bakarak görülmez. Ağaçların yaşları ve kök alanları değiştikçe çıkış yerleşimini ve programı birlikte gözden geçirmek gerekir.
Yeni bir ağaç eklendiğinde yalnızca damlatıcı takmakla kalmayın, bölge çizelgesine yeni çıkış sayısını işleyin. Dört yeni çıkış eklendiğinde nominal debi 16 litre/saat artar. Küçük bir artış tek başına sorun yaratmayabilir; yıllar içinde yapılan çok sayıda küçük ekleme ise başlangıçtaki kapasite hesabını geçersiz kılabilir. Düzenli kayıt, daha sonra basınç sorunu yaşandığında hangi değişikliğin etkili olabileceğini anlamayı kolaylaştırır.
Örnek 3: üç bölgenin haftalık ve aylık toplamı
Birinci bölgenin her çalışmada 180 litre, ikinci bölgenin 120 litre, üçüncü bölgenin 90 litre kullandığını düşünelim. İlk bölge haftada dört, ikinci bölge üç, üçüncü bölge iki kez çalışırsa haftalık tüketim 180 × 4 + 120 × 3 + 90 × 2 = 1.260 litredir. Metreküp cinsinden bu değer 1,26 m³ olur. Bütün bölgeler aynı gün ve aynı sıklıkta çalışmıyorsa önce bölge bazında hesap yapmak gerekir.
Aylık tahminde haftalık tüketimi her zaman dörtle çarpmak yaklaşık sonuç verir; takvim ayları tam dört hafta değildir. Gerçek karşılaştırmada ilgili ayın programlanan çalışma günlerini sayın. Yağmur nedeniyle atlanan günler, manuel başlatmalar ve bakım sırasında açık kalan hatlar da kayda girmelidir. Otuz günlük bir dönem ile otuz bir günlük dönemi doğrudan karşılaştırırken bu farkı göz önünde bulundurun.
Su maliyeti için yerel tarifenizdeki güncel birim bedeli kullanabilirsiniz. Burada sabit bir ücret vermek doğru olmaz; abone türü, tüketim kademesi ve ek bedeller değişebilir. Teknik çizelgede litre ve metreküp hesabını ayrı tutup maliyet sütununu güncel tarife üzerinden hesaplamak, fiyat değiştiğinde bütün sulama formüllerini yeniden yazma ihtiyacını ortadan kaldırır.
Kova testi hangi bilgiyi verir?
Belirli bir çıkıştan bilinen hacimde suyu kaç saniyede aldığınızı ölçmek, o noktadaki serbest akış hakkında fikir verir. Örneğin 10 litrelik kap 40 saniyede doluyorsa ortalama akış 10 ÷ 40 × 60 = 15 litre/dakika veya 900 litre/saattir. Kabın gerçek hacmini bildiğinizden emin olun; üzerinde ölçü çizgisi olmayan bir kovayı yalnızca görünüşüne göre on litre kabul etmeyin.
Bu sonuç, bütün sulama sisteminin her koşulda 900 litre/saat kapasiteyle çalışacağını kanıtlamaz. Hortum, filtre, vana, kot farkı ve çalışma basıncı hesaba katılmadan açık musluk ölçümüyle kesin proje yapılamaz. Özellikle damlatıcıların istediği basınç altında kullanılabilir debi önemlidir. Bu nedenle kova testi başlangıç verisi olabilir; nihai kapasite kontrolü, kurulacak donanımın çalışma koşullarıyla birlikte yapılır.
Ölçümü farklı saatlerde birkaç kez tekrarlamak şebeke değişkenliğini görmenize yardımcı olur. Sonuçları tarih ve saatle kaydedin. Sabah 900 litre/saat, akşam 650 litre/saat gözlemliyorsanız yalnızca en yüksek rakama göre bütün hatları aynı anda açmak gerçekçi olmayabilir. Projeyi hazırlayan kişiye ölçüm aralığını vermek, tek bir iyi sonuca dayanmaktan daha yararlıdır.
Damlatıcı debisi sahada nasıl kontrol edilir?
Bölgedeki damlatıcıların altına aynı sürede su toplayabilecek uygun kaplar yerleştirin. Hat başı, orta ve sonundaki çıkışları seçmek, yalnızca musluğa yakın noktaya bakmaktan daha açıklayıcıdır. Toplanan suyu ölçülü bir kapla okuyun ve süreyi kaydedin. Örneğin 15 dakikada 450 mililitre toplanmışsa debi 0,45 × 60 ÷ 15 = 1,8 litre/saat olur.
Ölçümleri karşılaştırırken kapların devrilmediğini, suyun dışarı sıçramadığını ve bütün kapların aynı süre boyunca yerinde kaldığını kontrol edin. Sistem ilk açıldığında hatlar henüz dolarken yapılan ölçümü, kararlı çalışmadaki ölçümle karıştırmayın. Her tekrarda benzer koşullar kullanmak değişimi yorumlamayı kolaylaştırır. Çıkış çevresindeki toprağın ıslak görünmesi, debi ölçümünün yerine geçmez.
Sonuçları ortalama bir sayıya indirgemeden önce dağılıma bakın. Altı çıkıştan beşi 1,9–2,1 litre/saat arasında, biri 0,5 litre/saat ise ortalama tek başına sorunlu çıkışı gizleyebilir. Böyle bir tabloda düşük çıkışı yerinde kontrol etmek gerekir. Bütün hat sonları düşükse mesele tek damlatıcıdan farklı olabilir; basınç, hat uzunluğu ve bağlantılar birlikte incelenmelidir.
Hesaplanan miktar ile bitkinin su ihtiyacı aynı değildir
Damla sulama, suyu köklerin bulunduğu alanın bir bölümüne iletir. Bununla birlikte bitkinin su ihtiyacını yalnızca uygulama yöntemi ortadan kaldırmaz. FAO, damlama sistemindeki tasarrufun uygulama kayıplarının azaltılması ve işletme biçimiyle bağlantılı olduğunu vurgular. Bu nedenle “damlama kullanıyorum, her bitki çok az suyla yetişir” düşüncesiyle program belirlenmemelidir. FAO’nun damla sulama açıklaması bu ayrımı temel düzeyde ele alır.
Hesaplanan 180 litre, bahçenin sayaçtan çektiği veya çıkışlara dağıttığı miktardır. Bunun kök bölgesinde nasıl yayıldığını görmek için yerinde gözlem gerekir. Aynı miktar küçük bir alanda yoğunlaşabilir, birçok bitkiye dağılabilir veya kaçak nedeniyle hedef dışına çıkabilir. Dolayısıyla tüketim çizelgesinin yanında toprağın sulama öncesi ve sonrası durumuna ilişkin kısa not tutmak faydalıdır.
Örneğin sulama sonrası bazı bitkilerin çevresi çok ıslakken diğerleri kuruysa toplam litreyi artırmadan önce dağılımı inceleyin. Yalnızca süreyi uzatmak, zaten fazla su alan noktaları daha da ıslatabilir. Program değişikliğinde tek bir değişkeni takip etmek açıklık sağlar: önce tıkanıklığı giderin, sonra aynı sürede tekrar ölçün, ardından gerekiyorsa süreyi yeniden değerlendirin.
Metrekare başına su miktarı nasıl yorumlanır?
Bir litre suyun bir metrekare alana eşit biçimde yayılması, bir milimetre su yüksekliğine karşılık gelir. Böylece 100 metrekareye verilen 500 litre, alanın bütünü için ortalama 5 milimetrelik eşdeğere sahiptir. Bu geometrik dönüşüm, farklı büyüklükteki alanların kayıtlarını aynı dilde karşılaştırmayı sağlar. Ancak damlatıcılar toprağın tamamını eşit biçimde ıslatmadığı için eşdeğer değer, her noktada ölçülmüş gerçek su derinliği olarak okunmamalıdır.
Örneğin 20 metrekarelik bir yatak grubuna 160 litre uygulanıyorsa alan ortalaması 8 milimetredir. Aynı su yalnızca bitki sıraları boyunca verildiğinde sıra aralarının durumu farklı olabilir. Hesap, sulanan alanın tanımına duyarlıdır: yürüyüş yollarını, boş parselleri ve dikili yatakları tek bir toplam alan olarak yazıp sonra sonuçları karşılaştırmak kafa karıştırır. Her kayıtta kullanılan alan sınırını belirtin.
Bu dönüşümü bir bitkiye verilecek kesin su dozuna çevirmek için ek bilgi gerekir. Bitki türü, gelişim dönemi, kök bölgesi, mevcut nem ve hava koşulları belirlenmeden yalnızca metrekare rakamı yeterli olmaz. Alan eşdeğerini kayıt ve karşılaştırma amacıyla kullanın; yerel agronomik sulama kararının yerine koymayın.
Sayaçla doğrulama ve kaçak şüphesi
Sulamadan önce ve sonra sayaç değerini okuyarak farkı alın. Örneğin başlangıç 128,420 m³, bitiş 128,605 m³ ise tüketim 0,185 m³, yani 185 litredir. Bu sırada evde, depoda veya başka bahçe bölümünde su kullanılıyorsa fark yalnızca damlama sistemine ait olmaz. Ölçümün hangi kullanımları kapsadığını not etmek, sonuçları yanlış yorumlamayı engeller.
Hesaplanan 180 litreye karşı ölçülen 185 litre, önce ölçüm hassasiyeti ve hat dolumu gibi koşullarla birlikte değerlendirilir. Hesap 180 litre iken sayaç 400 litre gösteriyorsa açık başka bir vana, ayrılmış bağlantı, farklı program veya yanlış damlatıcı sayısı araştırılmalıdır. Tek ölçümle kesin arıza teşhisi yapmak yerine ikinci ölçümde koşulları sabitleyin.
Karşı yönde bir fark da önemlidir. Beklenen tüketim belirgin biçimde düşmüşse bütün damlatıcıların çalıştığını kontrol edin. Düşük sayaç değeri her zaman başarılı su tasarrufu anlamına gelmez; tıkanan bir hat da daha az su geçirir. Verim değerlendirmesinde tüketim miktarı ile hedeflenen dağılımın gerçekleşip gerçekleşmediği birlikte ele alınmalıdır.
Program değiştirirken kullanabileceğiniz kayıt düzeni
Bir çalışma sayfasında tarih, bölge, dakika, nominal debi, beklenen litre, ölçülen litre ve gözlem sütunları açın. Yağış nedeniyle çevrim iptal edilmişse süreye sıfır yazıp nedenini not edin. Manuel sulama yaptıysanız onu da ayrı satıra ekleyin. Kayıt dışı manuel çalıştırmalar, ay sonundaki gerçek tüketim ile program tahmininin neden uyuşmadığını açıklayan yaygın bir fark kaynağıdır.
Başlangıç ve bitiş sayaç değerlerini saklamak, yalnızca sonuç rakamını yazmaktan daha denetlenebilir bir kayıt oluşturur. Bir yazım hatası olduğunda geri dönüp farkı yeniden hesaplayabilirsiniz. Her bölgeye ait son gerçek debi ölçümünü tarihli tutun. Hat eklendiğinde, filtre bakımı yapıldığında veya çıkışlar değiştirildiğinde eski debi değerini sessizce kullanmaya devam etmeyin.
Bir haftanın verilerini değerlendirmek için tabloyu basit tutabilirsiniz. Hangi gün sulandığı, kaç dakika çalışıldığı ve toprağın sulama öncesinde nasıl göründüğü çoğu küçük bahçede iyi bir başlangıç sağlar. Sensör kullanılıyorsa sensörün bulunduğu noktayı da yazın; tek noktadaki okumanın bütün bahçeyi temsil ettiğini varsaymayın.
Bir haftalık denemede hangi değişiklikler anlamlıdır?
Ölçüm planını baştan tanımlamak, programı rastgele değiştirmekten daha izlenebilir sonuç verir. İlk denemede bütün bağlantıları gözden geçirip geçerli çalışma süresini kaydedin. İkinci denemede aynı bölgeyi benzer koşullarda tekrar çalıştırarak ölçümün ne kadar değiştiğine bakın. Üçüncü denemede gerekli gördüğünüz tek bir ayarı değiştirin. Aynı anda hem damlatıcı sayısını hem süreyi hem vana açıklığını değiştirmek, sonuç üzerinde hangisinin etkili olduğunu ayırmayı zorlaştırır.
Örneğin aynı bölgede önce 20 dakika ve 120 litre, daha sonra 25 dakika ve 150 litre ölçtüğünüzü düşünelim. Bu iki kayıtta ortalama debi 6 litre/dakikadır ve süreyle tüketim arasında tutarlı bir ilişki vardır. Üçüncü kayıtta 25 dakika için 95 litre bulursanız yeni sonucu eski trendin devamı olarak kabul etmeyin. Ölçüm başlangıcını, açık bölgeleri, sayaç okumasını ve akışın kesilip kesilmediğini kontrol edin.
Bu çalışma bir tarımsal denemenin veya profesyonel sulama projesinin yerine geçmez. Küçük bahçe işletmesinde gözlem ile aritmetiği bir araya getiren basit bir takip yöntemidir. Tarihleri ve değişiklik nedenlerini saklamak, sonraki mevsimde aynı soruna yeniden sıfırdan yaklaşmanızı önler. Sistemi bir başkası kullanacaksa hangi vananın hangi bölgeye ait olduğunu da çizelgeyle birlikte paylaşın.
Satın alma listesiyle tüketim hesabını eşleştirmek
Sipariş listesindeki toplam boru metrajı her zaman çalışan damlama hattının metrajı değildir. Listenin bir kısmı ana iletim borusu, bir kısmı bağlantı payı, bir kısmı da yedek malzeme olabilir. Su tüketimi hesaplanırken yalnızca üzerinde çalışan çıkış bulunan bölümleri kullanın. Depoda duran elli metrelik yedek rulonun kurulu hatta eklenmiş gibi sayılması, tahmini debiyi gereksiz yere büyütür.
Benzer biçimde yüz adet alınan ayrık damlatıcının tamamının monte edilmiş olduğunu varsaymayın. On adedi yedek bırakılmış, beşi kapatılmışsa çalışan sayı farklıdır. Satın alınan, monte edilen ve aktif kullanılan miktarları ayrı sütunlara yazmak stok takibi ile teknik hesabın birbirine karışmasını önler. Bu ayrım özellikle aşamalı büyüyen bahçelerde önem kazanır; alış faturası sistemi kurduğunuz günün niyetini gösterir, bugünkü yerleşimi her zaman göstermez.
Teklif değerlendirirken ürün kodu, birim debi, damlatıcı aralığı ve önerilen çalışma aralığı gibi alanları açık isteyin. Yalnızca “damlama borusu” şeklindeki bir satır tüketim hesabını yeniden kurmanıza yetmez. Aynı uzunlukta iki ürün farklı çıkış aralığı nedeniyle farklı bölge debileri oluşturabilir. Teknik tabloyu satın alma kaydıyla saklamak, ileride uygun ek parçayı bulmayı ve bakım sırasında mevcut donanımı tanımlamayı kolaylaştırır.
Depolu bir sistemde kullanılabilir suyu sayısallaştırmak
Depoda ölçülmüş kullanılabilir 600 litre su varsa ve bölge bir çevrimde 150 litre kullanıyorsa, basit hacim hesabı dört çevrim gösterir. Buradaki kullanılabilir sözcüğü önemlidir: pompanın çekemediği dip hacmi veya başka amaç için ayrılmış su hesaba dahil edilmemelidir. Deponun etiketindeki toplam hacmi doğrudan sulama bütçesi olarak yazmak, uygulamada beklenenden önce suyun bitmesine yol açabilir.
Depo dolmaya devam ediyorsa giriş miktarı ile sulama çıkışını ayrı kaydedin. Örneğin bir saat içinde 200 litre girip 300 litre sulamada kullanılırsa depodaki net azalma 100 litredir. Yalnızca seviye farkına bakarak sulama tüketiminin 100 litre olduğunu düşünmek burada yanlıştır. Depo seviyesinden tüketim hesabı yapılabilmesi için aynı dönemdeki bütün giriş ve çıkışlar bilinmelidir. Seviye değişiminin çalışma basıncını etkileyebildiği düzeneklerde ayrıca gerçek çıkış debisini kontrol etmek gerekir.
Sık sorulan sorular
Yüz metre damlama borusu saatte kaç litre su tüketir?
Tek bir cevap yoktur. Damlatıcı aralığı 50 santimetre ve debi 2 litre/saat kabul edilirse yaklaşık 200 çıkış, toplam 400 litre/saat eder. Aralık 25 santimetre olduğunda yaklaşık çıkış sayısı 400, toplam debi 800 litre/saat olur. Gerçek sonuç ürünün teknik değerleri ve sahadaki çalışma koşullarıyla doğrulanır.
Bir damlatıcı yarım saatte ne kadar su verir?
Ölçülen veya geçerli çalışma koşulundaki debisinin yarısı kadar litre verir. Örneğin 4 litre/saat debili çıkış 30 dakikada yaklaşık 2 litre uygular. Debi etiketi belirli bir basınca bağlıysa farklı basınçtaki gerçek miktarın aynı kalacağını varsaymayın.
Her gün aynı süreyi kullanmak gerekir mi?
Her gün aynı süreyi kullanmak hesaplamayı kolaylaştırır, fakat bitki ve toprağın her gün aynı sulama ihtiyacına sahip olduğunu göstermez. Yağış, gelişim dönemi ve yerinde nem gözlemleri değerlendirilerek program gözden geçirilir. Kontrol cihazına girilen sabit süre, izleme gereğini ortadan kaldırmaz.
Filtre temizlendikten sonra hesabı değiştirmeli miyim?
Nominal çıkış sayısı değişmez; fakat gerçek debiyi tekrar ölçmek yararlı olabilir. Bakım öncesinde akış kısıtlanmışsa yeni ölçüm eski değerden farklı çıkabilir. Kayıtta bakım tarihini belirtmek, değişimin nedenini izlemeyi kolaylaştırır.
Sulama süresini ikiye katlamak her zaman iki kat su verir mi?
Debi bütün süre boyunca aynı kalıyorsa matematiksel olarak iki kat su verir. Gerçekte depo seviyesi, basınç veya vana durumu değişiyorsa bu varsayım bozulabilir. Süre artışının bitki için uygun olup olmadığı ise su miktarı hesabından ayrı değerlendirilir.
Uygulamaya geçmeden önce son kontrol
Önce bölgeleri ayrı ayrı tanımlayın, sonra çalışan çıkış sayılarını ve nominal debileri kaydedin. Dakikayı saate çevirerek beklenen miktarı hesaplayın. Uygun koşullarda sayaç ve çıkış ölçümleriyle karşılaştırın. Böylece “kaç dakika sulamalıyım?” sorusunu, “bu bölgede bu sürede ne kadar su veriyorum ve sonuç ne oluyor?” şeklinde daha somut bir soruya dönüştürebilirsiniz.
Yeni sistem için bilgi isterken alan krokisini, su kaynağını, hat uzunluklarını ve elinizdeki ölçümleri birlikte paylaşın. İletişim sayfasından bu verilerle talebinizi iletebilir, ürünler alanında bağlantı, filtre ve damlatıcı gruplarını inceleyebilirsiniz. Nihai çalışma basıncı, hat kapasitesi ve sulama programı seçilecek donanımın belgelerine ve uygulama koşullarına göre belirlenmelidir.
Kaynaklar
- FAO – Chapter 6: Drip Irrigation (yeni sekmede açılır)
Damlama yönteminin bitki su ihtiyacını ortadan kaldırmadığı ve uygulama kayıplarıyla tasarruf ilişkisi; diğer sayısal örnekler özgün aritmetik çalışmalardır.
